The Abolition of Man tập hợp một loạt bài giảng về giáo dục mà Lewis đã trình bày trong ba đêm tại Đại học Durham, bàn luận về lý do tại sao chúng ta không nên chỉ lắng nghe lý trí và đoạn tuyệt với cảm xúc, cộng thêm một bài viết ngắn tóm tắt lại quan điểm của ông ở một tác phẩm khác. Lewis lập luận rằng lý tính mà thiếu cảm xúc thì sẽ không có thực tại. Ông bác bỏ những lập luận cho rằng hình thức thuần túy nhất của lý tính là bản năng, rằng người ta có thể đạt được những hành động nhân đạo thông qua việc theo đuổi khoa học, và rằng khoa học sẽ là la bàn đạo đức tốt nhất để nhân loại noi theo. Lewis chứng minh rằng các chuẩn mực đạo đức tuyệt đối thật sự có tồn tại và chúng mang tính phổ quát trong mọi thời đại.
Đây là một tác phẩm dành cho những người hâm mộ C. S. Lewis, cũng như bất kỳ ai muốn hiểu rõ hơn về các đức hạnh đạo đức truyền thống và cách chúng tác động đến cuộc sống của bạn. Lewis đã nói: “Nếu không có gì là hiển nhiên thì không gì có thể được chứng minh”. Phải tồn tại những chân lý hiển nhiên có thể áp dụng ở mọi nơi.
Về tác giả:
C. S. Lewis tên đầy đủ là Clive Staples Lewis (1898 - 1963) là nhà văn, học giả văn chương người Anh và cũng là một nhà thần học Anh giáo. Ông giảng dạy văn học Anh tại Magdalen College, Oxford và Magdalene College, Cambridge.
Lewis được rửa tội tại Giáo hội Ireland, nhưng đã xa rời đức tin khi còn thiếu niên. Lewis trở lại Anh giáo ở tuổi 32, nhờ ảnh hưởng của người bạn thân J. R. R. Tolkien (tác giả của The Lord of the Rings) và những người bạn khác. Đức tin của Lewis đã ảnh hưởng sâu sắc đến công việc của ông, và các chương trình phát thanh thời chiến về chủ đề Kitô giáo đã mang lại cho ông sự hoan nghênh rộng rãi.
Lewis viết hơn 30 tác phẩm, được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ và bán được hàng triệu bản. Tác phẩm nổi tiếng nhất trong số đó là tiểu thuyết The Chronicles of Narnia (Biên niên sử Narnia). Nhưng ông cũng được biết đến những tác phẩm phi hư cấu về thần học được các học giả Kitô giáo từ nhiều giáo phái trích dẫn rộng rãi, bao gồm The Abolition of Man, The Problem of Pain, Mere Christianity, Miracles...
Điểm nổi bật:
- The Abolition of Man là một tác phẩm dự đoán tương lai ở nhiều phương diện. Lewis tiên đoán sự trỗi dậy của những xu hướng mà chúng ta đang trải qua: chủ nghĩa cảm xúc về đạo đức, thẩm quyền đôi khi không thể nghi ngờ của khoa học, thuyết siêu nhân và việc các quốc gia sử dụng công nghệ ngày càng nhiều để kiểm soát con người.
- Được tạp chí National Review xếp ở vị trí thứ bảy trong danh sách “100 sách phi hư cấu hay nhất thế kỷ 20”.
Một số đoạn trích:
- Sở dĩ Gaius và Titius có được tầm ảnh hưởng như vậy là do đối tượng của họ là các cậu bé, các cậu bé cứ nghĩ rằng chúng đang “làm bài tập tiếng Anh”, không hề hay biết những bài tập ấy sẽ có ảnh hưởng sâu đậm lên cả đạo đức, thần học, và chính trị. Họ không đặt vào đầu đứa trẻ một lý thuyết, mà chỉ là một giả định, và đến mười năm sau, khi nguồn gốc đã bị lãng quên và nó chỉ còn hiện diện trong vô thức, giả định ấy sẽ khiến cậu học trò chọn một phe trong cuộc xung đột mà cậu thậm chí còn chưa bao giờ nhận ra đó là một cuộc xung đột.
- Cứ mỗi một học sinh cần được bảo vệ trước sự yếu đuối của thói đa cảm quá mức, thì có tới ba học sinh khác cần được đánh thức khỏi giấc ngủ của sự thô lỗ lạnh lùng. Nhiệm vụ của nhà giáo dục hiện đại không phải là chặt bớt cây trong rừng rậm mà là tưới nước cho sa mạc.
- Người Trung Quốc cũng nói tới một điều vô cùng vĩ đại (điều vĩ đại nhất) gọi là Đạo. Đó là thực tại vượt ngoài mọi ngôn từ diễn tả, là vực thẳm đã hiện hữu trước cả Đấng Tạo Hóa. Đó là Tự Nhiên, là Hướng Đi, là Con Đường. Đó là Con Đường mà trời đất chuyển vần, là Con Đường mà vạn vật không ngừng sinh khởi, tĩnh lặng và bình yên, vào trong không gian và thời gian. Đó cũng chính là Con Đường mà mỗi người đều phải bước đi, noi theo tiến trình của vũ trụ và siêu vũ trụ, làm cho mọi hoạt động phù hợp với tấm gương vĩ đại ấy.
- Bằng một kiểu cách đơn giản đến rùng rợn, chúng ta tháo bỏ bộ phận rồi yêu cầu cỗ máy phải hoạt động. Chúng ta tạo ra những người không có ngực, rồi lại mong muốn họ trở thành những con người đức hạnh và dám dấn thân. Chúng ta cười nhạo danh dự, rồi lại kinh ngạc khi phát hiện những kẻ phản bội ở ngay trong hàng ngũ. Chúng ta thiến con vật rồi cầu chúc chúng sinh đẻ cho thật dồi dào và đông đúc.
- Cái mà chúng ta gọi là sức mạnh của Con Người, thực chất chính là thứ sức mạnh thuộc sở hữu của một số người, và những người này có thể cho, hoặc không cho những người khác được hưởng lợi từ đó.
- Trên thực tế, nếu một thời đại nào đó thật sự đạt được khả năng nhào nặn hậu thế theo ý mình, bằng biện pháp ưu sinh và giáo dục khoa học, thì tất cả những người được sinh ra sau đó đều sẽ trở thành nạn nhân của thứ sức mạnh ấy. Họ sẽ yếu hơn chứ không mạnh hơn, vì mặc dù đã đặt vào tay họ những cỗ máy tuyệt diệu, nhưng chúng ta cũng đã đồng thời ấn định trước cách họ sẽ phải sử dụng chúng.
- Thiên văn học phát triển làm các vì sao mất đi thần tính, và Thần Mùa Màng sẽ không còn chỗ trong nền nông nghiệp ứng dụng hóa học.
- Việc nhà khoa học thành công trong khi phù thủ thất bại đã tạo nên một sự tương phản sâu sắc giữa hai bên trong tâm thức của đám đông, khiến cho câu chuyện đích thực về sự ra đời của Khoa Học bị hiểu nhầm tai hại.
- Một khi ta chấp nhận rằng điều Thiên Chúa gọi là “tốt” hoàn toàn khác với điều ta coi là tốt, thì sẽ chẳng còn sự khác biệt nào giữa tôn giáo thuần khiết và việc thờ ma quỷ.
- Thật vô ích khi vứt bỏ đạo đức truyền thống vì câu hỏi “Tại sao chúng ta phải vâng theo nó?” để rồi lại cố đưa giá trị đó trở lại ở một giai đoạn nào đó sau này trong triết lý của chúng ta.
- Nỗ lực nghiêm túc trong hoạt động ma thuật là anh em sinh đôi với nỗ lực nghiêm túc trong hoạt động khoa học: một bên ốm yếu và chết yểu, còn bên kia thì khỏe mạnh và lớn nhanh. Nhưng hai bên vẫn là anh em sinh đôi. Cả hai đều được sinh ra từ một thôi thúc duy nhất.
- Nếu không có một tiêu chuẩn khách quan nào đó về “tốt” – áp dụng được cho cả người Đức, người Nhật lẫn chúng ta, dù chúng ta có tuân theo nó hay không – thì tất nhiên người Đức hoàn toàn có quyền tạo ra hệ tư tưởng của riêng họ, giống như chúng ta có quyền tạo ra hệ tư tưởng của mình. Nếu như “tốt” và “tốt hơn” là những thuật ngữ mà ý nghĩa duy nhất của chúng sinh ra từ hệ tư tưởng của riêng mỗi dân tộc, thì tất nhiên bản thân các hệ tư tưởng đó không thể tốt hơn hay tệ hơn khi so sánh với nhau. Nếu thước đo không độc lập với những thứ được đo thì chúng ta không thể nào đo lường gì cả.
- Toàn bộ nỗ lực loại bỏ các giá trị truyền thống với lý do chúng là những thứ chủ quan, rồi thay thế bằng một hệ thống giá trị khác, là hoàn toàn sai lầm. Việc đó giống như bạn cố gắng nâng mình lên bằng cách tự kéo cổ áo của bạn vậy.
- Chúng ta không săn lùng phù thủy vì không tin họ có tồn tại. Chúng ta không hiến tế người để ngăn bệnh dịch hạch vì không nghĩ có thể ngăn bệnh dịch hạch bằng cách đó. Thế nhưng ta lại “hy sinh” mạng người trong chiến tranh, lại săn lùng bọn gián điệp và phản bội.
